- PSA is geen Patiënt-Schrik-Aanjager, maar kan gezien worden als een bondgenoot voor arts en patiënt.
- We spraken daarover met de urologen Dr. Christophe Ghysel, Prof. Dr. Van Praet en Prof. Dr. Van Poppel.
- We geven een update van de Europese aanbeveling voor PSA-screening en belichten de aanpassing van de referentiewaarde en de PSA-rapportering.
Europese aanbeveling rond PSA-screening
“Wanneer op regelmatige tijdstippen een PSA-bepaling gebeurt, kan dit de sterfte ten gevolge van prostaatkanker met meer dan 20% verminderen”, meldt professor Van Praet. Het verdient daarom aanbeveling om bij mannen vanaf 50 jaar met een levensverwachting van meer dan 10-15 jaar, een PSA-screening uit te voeren. Het is belangrijk de patiënt voldoende te informeren, waarbij u zich kan beroepen op de informatiebrochure voor patiënten van de European Association of Urology (EAU) (3).
Daarnaast kan de frequentie van PSA-opvolging verminderd worden, in functie van de PSA-waarde en leeftijd (Fig. 1).
Fig. 1: PSA-opvolging voor mannen vanaf 50 jaar (1) *Zie verdere risicostratificatie in tweede lijn en Fig. 2.
Professor Van Poppel benadrukt dat het “natuurlijk een opportunistische screening blijft (en geen georganiseerde screening met invitatie/informatie aan alle mannen van een bepaalde leeftijdscategorie zoals de Commissie wenst), maar op dit ogenblik is dit het beste dat we in België kunnen doen, op voorwaarde dat het algoritme effectief gevolgd wordt”.
Let wel, bovenstaand algoritme is niet geldig voor mannen met een verhoogd risico op prostaatkanker, o.a. mannen >45 jaar van Afro-Amerikaanse afkomst of met een familiale voorgeschiedenis of dragers van de BRCA2-genmutatie.
Bij gezonde mannen >70 jaar zonder belangrijke comorbiditeit en een levensverwachting van meer dan 10-15 jaar kan PSA nog verder opgevolgd worden (2).
Aanpassing rapportering en referentiewaarde van PSA
Voor veel patiënten hangt een emotionele lading boven hun PSA-waarde. Nochtans kan PSA door de patiënt best gezien worden als een bondgenoot in plaats van een Patiënt-Schrik-Aanjager.
Met een wijziging in onze rapportering willen wij hiertoe alvast bijdragen:
- PSA wordt gerapporteerd onder de hoofding “prostaat” en niet meer onder “tumormerker”
- we hanteren voortaan de referentiewaarde van de EAU ongeacht leeftijd: PSA 0-3 µg/L (2)
- we voorzien onze laborapporten bij PSA-screening met PSA > 3 µg/L van volgend commentaar: “Een verhoogde PSA moet beoordeeld worden binnen de context van infectie, ontsteking, grootte van de prostaat, snelheid van PSA verhoging, leeftijd, ...”
Bepaling van de vrije PSA (fPSA) is vandaag obsoleet geworden bij screening. Vroeger ondersteunde fPSA o.a. de keuze voor een biopsie bij onduidelijk klinisch onderzoek of twijfelachtige PSA-waarde. Daarnaast is de test niet terugbetaald en wordt fPSA soms zonder nut opgevolgd na de diagnose van prostaatkanker. MRI maakt de bepaling bovendien grotendeels overbodig. Daarom zullen we de test fPSA vanaf heden niet meer uitvoeren.
Verdere risicostratificatie in tweede lijn
Mannen met PSA ≥ 3 µg/L, bevestigd na 2-4 weken, worden best doorverwezen naar de tweede lijn, waar onderstaande flowchart wordt gehanteerd (Fig. 2).
Fig. 2: Risicostratificatie voor prostaatkanker in tweede lijn bij PSA ≥ 3µg/L (2) PI-RADS: Prostate Imaging-Reporting and Data System *Risicostratificatie mbv PSA-densiteit, PSA stijgingssnelheid, risicocalculator ERSPC (European Randomised Study of Screening for Prostate Cancer) - PCPT (Prostate Cancer Prevention Trial), RT (rectaal toucher), Afro-Amerikaan, familiale voorgeschiedenis en dragers, BRCA2-genmutatie
Referenties:
- H. Van Poppel et al.Vroegdetectie van prostaatkanker bij de geïnformeerde gezonde man. Tijdschr Geneeskd. 2022; 78 doi.org/10.47671/TVG.77.21.211
- H. Van Poppel et al . Prostate-specific Antigen Testing as Part of a Risk-Adapted Early Detection Strategy for Prostate Cancer: European Association of Urology Position and Recommendations for 2021. European Urology 2021; 80:703-711
- EAU patiënt informatiebrochure te vinden op https://patients.uroweb.org/nl/kankers/prostaatkanker
